X
تبلیغات
مهندسی معماری - مسجد گوهر شاد

«جامع گوهر شاد»:

مسجد جامع گوهرشاد یکی از مهمترین و زیباترین مساجد تاریخی مساجد در بلاد و اماکن اسلامی بشمار میرود،این مسجد مجلل و با شکوه یادگاری از قرون گذشته و نمونه ای از معماریها ی سنتی اسلامی میباشد که در جوار بارگاه ملکوتی امام رضا علیه السلام قرار گرفته و متصل به آن است، از این جهت نیز دارای امتیاز بوده و از عظمت و شهرت خاصی برخوردار می باشد .

مسجد گوهرشاد از روز نخست دارای وقف نامه و موقوفات خاصی بوده و متولی مخصوص داشته است و بطور مستقل به کار خود ادامه داده است، ولی از آتجا که این مسجد بزرگ در کنار مرقد مطهر امام رضا علیه السلام قرار گرفته تاریخ آن به تاریخ روضه ی مقدسه رضویه علی صاحبها آلاف التحیه ارتباط پیدا کرده است، و ما اینک در اینجا تاریخ این مسجد و خصوصیات آنرا شرح دهیم.

بنای مسجد گوهر شاد :

مسجد گوهر شاد در سال 821 هجری قمری بنا گردیده است و بانی آن گوهرشاد آغا فرزند امیرغیاث الدین تر خان و همسرشاهرخ فرزند امیر تیمور گورکانی است که از خاندان مشهور و معروف در عهد تیموریان بودند، گوهر شاد از بانوان بزرگ و نیکوکار عصر خود بشمار میرفت، و یادگاری های زیادی در مشهد مقدس رضوی و هرات از خود به خای گذاشته است .

گوهر شاد آغا که ملکه ای مقتدر و زنی با نفوذ در دربار شاهرخ، از قدرت و نفوذ و تمکن خود استفاده کرد و این همه آثار از خود بربه یادگارنهاده، که پس از گذشت چندین قرن هنوزهم استوار و محکم بر جای مانده اند، و ازعظمت و شکوه خاصیبرخوردار می باشند و همگان را ازنفاست و ظرافت و هنر معماری آن عصر شگفت انگیز کرده اند.

ظاهرامر نشان می دهد که گوهرشاد بگم به مشهد مقدس رضوی بسیار علاقه داشته و در تعظیم وتکریم بارگاه ملکوتی امام رضا علیه السلام کوشش میکرده رواق دارالحفاظ و دارالسیاه و دارالسلام در کنار حرم مطهر آن حضرت از بناهای این بانوی بزرگ بوده است و ساخت این سه بنای مجلل موید علاقه او به حضرت رضا علیه السلام میباشد.

گوهرشاد آغا در هرات که پایتخت شوهرش شاهرخ بود نیز آثاری داردکه که از آن جمله مسجد جامع هرات میباشد، که به طرز زیبایی بنا گردیده و حکایت از هنر معماری آن روز میکند، و بینندگان را به خود جذب میگرداند .

گوهرشاد آغا زندگی بسیار طولانی و پرفراز و نشیب دارد و یکی از بانوان فعال در دربار شاهرخ بوده، فرزندان هنرمندی هم چون بایسنقرکه در خطاطی و هنر از ارکان عصر خود بود تر بیت کرد، این بانوی مجلل در سال 861 بخاطر رقابتهایی که بعد از شوهرش شاهرخ پیش آمد کشته شد و اکنون قبرش در هرات در یک باغ بزرگ قرار دارد و گنبدی هم بر فراز آن ساخته شده است.

خصوصیات مسجد گوهر شاد :

مسجد جامع گوهر شاد بخاطر موقعیت ممتازی که دارد و در جوار حرم مطهر حضرت رضا علیه السلام قرار گرفته است، همواره محلرفت و آمد و تردد زائران و ساکنان مشهد میباشد، و در تمام ساعات شب و روز درهای آن باز و یرای عبادت کنندگان و نماز گزاران و قاریان قرآن آماده است، و شاید مسجدی به این خصوصیات در هیچ یک از شهرها و کشور ها نباشد .

بنای عظیم و مجلل جامع گوهر شاد بعد از بناهای آستان قدس رضوی از مهمترین بناها در مشهد مقدس بحساب می آید، و در نوع خود بسیار ممتاز و بی مانند است،هرکس درباره ی بناهای آستان قدس مطلبی نوشته و یا مقاله و کتابی برشته ی نگارش در آورده، از مسجد جامع گوهر شاد نیز سخن به میان آورده و از ویژگی های آن بحث و گفتگو کرده است .  

این مسجد بدست معماران و هنر مندان عصر تیموری ساخته شده و همانند مساجد سمر قند و بخارا که تئسط تیموریان ساخته شده بنا گردیده، مسجد با آجر و لوازم ساختمانی همان عصر ساخته گردیده و روی آجر ها با کاشیها الوان و معرق بطرز زیبایی پوشانیده شده و کتیبه های زیادی را با خط ثلث در پیشانی ایوان ها وحاشیه و داخل آن ها      نوشته شده اند که از نظر نفاست در جهان کم نظیر میباشد.

میسجد گوهرشاد دارای یک صحن وسیع و چهار ایوان بزرگ در چهار طرف، و تعداد 22 غرفه و شش طاق نما در طرفین ایوان مقصوره و28 در ورودی از صحن بطرف شبستان ها، و هفت شبستان در چهار طرف و یک گنبد فیرو ز گون و بزرگ و دو مناره در طرفین ایوان قبله میباشد.

درب های ورودی و خروجمسجد گوهرشاد:

مسجد گوهرشاد از طرف شرق به حرم مطهر ارتباط دارد، و از طریق دو کفشداری که در این قسمت قرار دارند از طریق دارالحفاظ و دارالسیاه که هر دو رواق هم از بناهای گوهر شاد میباشند، به حرم مطهر امام رضا راه دارند ، ظاهرا خود گوهر شاد از روز نخست این ارتباط رابرقرار کرده و مسجد را وری ساخته اند که این ارتباط همیشه بر قرار باشد .

از طریق شمال غرب به راه رو مدرسه ی دو درب و از آنجا به رواق دار الولایه که از اماکن متبرکه جدید الاحداث میباشد مربوط است، و همچنین از راه ایوان غربی و راهی در شمال غربی به بن بست شیخ بها الدین عاملی و صحن جمهوری اسلاتمی ارتباط دارد و اکثر واردین به مسجدازاین طریق رفت و آمد میکنند،  و یکی از اماکن پر جمعیت میباشند.

از طریق غرب به صحن قدسکه این هم از بناهای جدید الاحداث بوده و بعد از انقلاب ساخته شده ارتباط دارد ودو ممر برای زائران در طرفین ایوان مقصوره در نظر گرفته شده و مردم از آنجا به به صحن قدس میروند، از طرف جنوب شرق هم از طریق ایوان بزرگ و دو راهروی کوچک در طرفین آن به صحن موزه ارتباط دارد و مجموعا ده درب ورود و خروج در مساجد ساخته شده است .

صحن مسجد تقریبا مربع است ، از جنوب به شمال در حدود پنجاه وپنج مترو از شرق به غرب در حدود پنجاه متر میباشد، کف صحن اکنون با سنگهای خلج در ابعاد مختلف فرش شده است ،از اره های آن در چهار طرف به ارتفاع یک متر و بیست سانت با سنگهای مرمر پوشانیده شده و بالای ازاتره ها با کاشیها ی الوان و خو شرنگ مزین گردیده است

 فضای مسجد گوهر شاد بسیار جذاب و برای واردین فوق العاده گیرا میباشد کاشیهای معرق و کتیبه هاو خطوط و نقوش که از نفاست و زیبایی و هنر نمایی هنر منداند و خطاطان و نقاشان حکایت میکند همگان را بطرف خود جذب میکند، و یک محیط روحانی و معنوی برای کسانیکه اهل حال هستند ایجاد مینماید .

برکاشیها ی مسجد گوهر که با الوان و نقوش مختلف تهیه گردیده خطوط گوناگون مانند ثلث، نستعلیق ، کوفی و خط نسخ و خط بنایی و معلقی، سوره و آیاتی از قرآن مجید و احادیث نبی اکرم و اهل بیت علیه السلام و اشعاری در مدح و ثنای اهل بت نوشته،و همچنین بسیاری از اسما ء حسنی در اطراف مسجد روی کاشیها تر قیم بافته است .

 

ایوان مقصوره :

این ایوان در در جنوب مسجد قرار گرفته و قبله مسجد و محراب هم در آن است ، ایوان قبله از ایوانهای دیگر بزرگتر میباشد و روی آن گنبد فیروز گون مسجد قرار دارد که از اطراف و اکناف مشاهده میشود ،در داخل ایوان مقصوره شش راهروبطرف شبستانهای طرفین ایوان قرار گرفته که مردم ازآنها به ایوان و شبستانها رفت و آمد میکنند.

در انتهای ایوان محراب مسجد قرار گرفته و این محراب در جنوبی ترین نقطه ی مسجد قرار گرفته دارد ، در قسمتهای شرقی و غربی این ایوان زیر گنبد چند غرفه هم ساخته شده که از آن ها نور به ایوان میتابد ،و به پشت بام شبستانهای طرفین ارتباط دارند .

کف این ایوان با سنگ های مرمر فرش شده و ازاره های آن هم با سنگ مرمر سیاه پوشانیده است،دهنه ی ایوان 12 ذرع و ارتفاع تا زیر سقف 29 متر است و طول آن تا محراب 37 متر میباشد و ارتفاع تا زیر گنبد 41 متر است، دیواره های ایوان همهبا کاشیهای نفیس و معرق و کتیبه های زیبا و نقاشی و گچ بری مزین شده و یک لوستر بزرگی هم در زیر گنبد آویخته گردیده که منظره زیبایی بهایوان داده است.

کتیبه های ایوان مقصوره :

در حاشیه ی بیرونی ایوان کتیبه ایست باخط ثلث بسیار زیبا ،به خط بایسنقرفرزند گوهر شاد که یکی از خطاطان و هنر مندان عصر خود بوده و اوراقی از قرآن مجید هم به خط او در موزه آستان قدس و گنجینه ی قرآن هم اکنون محفوظ است، این کتیبه یکی از بزرگترین آثار هنری است که ازعصر تیموریان به یاد گار ماندهاست، اینک متن کتیبه را در ذیل به نظر خوانندگان میرسانیم .

بسم الله الرحمن الرحیم

قال الله تبارک و تعالی: انما یعمر مساجد الله من آمن باالله والیوم الاخر،قال النبی علیه السلام :من بنی لله مسجد الیذکر الله فیه بنی الله له فی الجنه و بعد فعلی مضمون قول الله جل جلاله و عم نواله و قول النبی صلی الله علیه و آله قد و آله قد انشات هذا المسجد الجامع الاعظم والبیت المحرم فی ایام دوله السلطان المعظم والخاقان الاعدل الاکرم مولی ملوک العرب والعجم.

السلطان بن السلطان بن السبطان ابوالمظفر شاهرخ بن تیمو گور کانی بهادر خان خلد الله ملکه و سلطانه وافاض علی العالمین بره واحسانه ،الحضره العلیا والجلیله الکبرائ ، شمس سمائ العفه واسداد الموصوفه با لشرف والعز والرشاد ،کوهر شاد ،ایدت عظمتها ودامت عصمتها و کثرت برکتها بالنیه الصادقه القصوی والعقیده الراسخه العظمی لحصول المامول.

راجیه من الله با حسن القبول من عین مالهاو اصلاح بالها فیوم تجزی کل نفس اعمالها ،ابتغاءو لوجه اللهو طلبا لمرضاته و شکرا علی الائه وحمدا علی نعمائه، فتقبلها ربها بقبول حسن وخیربها با احسن اجر المحسنین و خصها با کمل ما اعده بعباده الصالحین ،کتبه راجیا الی الله بایسنقر بن شاهرخ بن تیمور گور کانی فی 821 .

در میان میان کتیبه نوشته شده:

اتفق تحریرها فی اوائل شهر الله المبارک رجب المرجب سنه احدی و عشرین و ثمان مائهودر زیر آن کتیبه آمده است :عمل العبد الضعیف الفقیر المحتاج لعنایه الملک الرحمن قوام الدین بن زین الدین الشیرازی الطیان . در پشتیبانی ایوان مقصوره با خط ثلث زرد رنگ در زمینه ی لاجوردی روی کاشیهای معرق نوشته شده:یا ذاالعظمهوالکبریاء و یا ذا العزه و البقا و یا خالق الارض والسماءهذا الطاق الرفیع والایوان المنیع العالی شاهدان علی قدره الکبیر المتعالی ،الحمد لله الملک لواحد الباقی نجنی بالالطاف الخفی ما اخاف ،لا اله الاانت سبحانک انی کنت منالظالمین فاستجبناله و نجیناه من الغم و کذلک ننجی المومن صدق الله ، کتبه محمدرضا الامیسنه 1087 . در لچک های ایوان مقصوره طرف راست نوشته شده:

«لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم »و در طرف چپ آمده و سبحان الله و الحمد اله کثیرا »

سقف بالای محراب با طرز زیبایی با گچ مقرنس کاری شده و ظاهرآنرا نقاشی کرده اند،داخل محراب سنگ مرمر نصب شده و بالای آنرا با کاشیهای فیروز گون پوشیده اند،داخل محراب با خط ثلث روی سنگ نوشته اند

« عجلوا با الصلاه قبل الفوت و عجلوا با التوبه قبل الموت».

در حاشیه ی محراب ایوان مقصوره دو کتیبه هست،نخست کتیبه ایست که با خط ثلث سفید رنگ روی زمینه ی لاجوردی با کاشی آیه مبارکه ی «ایه الکرسی» نوشته و در کتیبه دوم با خط ثلث روی سنگ آیه ی شریفه ی «اقم الصلاه لدلوک الشمس الی غسق اللیل» تا آخر نوشته شده است

زیر گنبد بارنگهای گوناگون و اشکال مختلف نقاشی شذه و سه ردیف کتیبه در آن آمده است ،ردیف اول کلمه ی ((لا اله الا الله )) مکرز نوشته شده و در ردیف سوم کلمات ((لا اله الا الله محمد رسول الله علی ولی الله)) نیز تکرار گردیده است .

 در زیر گنبد بالای طاق ها کتیبه ای به خط ثلث که در آن سوره ی مبارکه ی یس والقرآن الحکیم نوشته شده است. در قسمتهای جلوی ایوان بر بدنه ها نامهای جلاله معقلی نوشته شده اند وکاشیهای رنگارنگ را کنار هم چیده اند که یر زیبایی و ظرافت ایوان افزوده شده است.

 در قسمتهای جلوی ایوان در وسط کتیبه ای هست که در آن نوشته شده:

قال النبی علیه السلام المومن فی المسجد کالمسک فی الماء.

ودر مقابل آن نوشته گردیده :

المنافق فی المسجد کا الطیر فی القفس سنه احدی و عشرین و ثمان مائه.

در داخل ایوان قسمت جلو کتیبه ای است که در آن بخط ثلث آیه شریفه ی 

«الله نورالسماوات والارض تا والی الله المصیر» نوشته شده است ، ودر طرفین زیر کتیبه آمده است: ((سبحان ربی الا علی و بحمده و سبحان ربی العظیم و و بحمده)).

ترجمه ی آیات و روایات ایوان مقصوره

خداوند متعال می فرمایند: کسانی مساجد خدا آباد میکنندکه به خداوند و روز قیامت ایمان بیاورند، پیامبر گرامی اسلام فرمودند: هرکس برای خداوند مسجدی بنا کند برای او خانه ای در بهشت می سازد با در نظر گرفتن مضمون گفتار پروردگار بزرگ و صاحب نعمت و گفته ی رسول خدا صلی الله علیه و آله :این مسجد جامع بزرگ و خانه ی محترم در روزگار سلطنت و دولت سلطان معظم خاقان عادل ،سرور پادشاهان عرب و عجم ابوالمظفر شاهرخ فرزند تیمور گور کانی بهادر خان که ایام سلطنت او جاودان و نیکش برهمگان ادامه داشته باشد ساخته شد . این خانه ی خدارا حضرت عالیه جلیله بانوی یزرگ ،آفتاب آسمان عفت و استقامت و صاحب شرف و رستگاری و عزت،گوهرشاد بنا نمود که عظمت او همواره مورد تایید و عصمت او مستدام با د و برکات وجودش پیوستهرو به تزاید یاشد، او با نیت راستین و عقیده ی راسخ خود که در عالیترین و بزرگترین مقام جای داشت برای حصول آرزوهای خود عمل کرد. گوهر شاد از خدای خود امید آن دارد که این کار اورا به احسن وجه مورد قبول قرار دهد ،او از اصل مال خود این مسجد را ساخت تا خداوند حال او را اصلاح گرئاند و روزی که هرکس به هر کاری که انجام داده جزا داده میشود او هم پاداش خود را بگیرد ،برای خداوند و طلب رضایت و در برابر این نعمتی که خداوند به او داده شاکر و سپاسگذار است. خداوند این عمل را از وی بپذیرد ودر برابربهترین پاداشی را که نیکو کاران میدهد به او هم بدهد، و او را به نعمتهایی که برای بندگان شایسته اش مهیا کرده مخصوص گرداند ،این عبارت و کلمات را بندهی امیدوار به خداوند بایسنقربن شاهرخ تیمور در سال 821 نوشت.

ای خدایی که بزرگ هستی، ای خدایی که عزت از آن تو میباشد ای آفریننده ی زمین و آسمان،این سقف بلند و ایوان رفیع و استوار شاهد قدرت و عظمت و بزرگی تو هستند سپاس مخصوص خداوندی است که اختیار همگان دردست اوست و او واحد وباقی است.

بار خدایا  مرا با الطاف خفی خود از آنچه میترسم نجات بده ، معبودی جز تو نیست، توپاک و منزه هستی و من از ظالمان و ستمگران میباشم ،خداوند فرمود ما دعای او را مستجاب کردیم و او را از اندوه نجات دادیم و همین گونه مو منان را هم نجات میهیم وخداوند بزرگ در این وعده خود صادق است،ای خط را محمد رضای امامی در سال 1087 نوشته است .

هرگاه وارد مسجد میگردید خود را تمیز کنید و لباس نو بپوشید و خود را زینت نمائید.

خداوند متعال فرمودند:شما به نیکی نخواهید رسید مگر اینکه هر چه را دوست میدارید از آن انفاق کنید.

خداوند متعال میفرماید: برای آخرت خود توشه بردارید و بدانید که بهترین توشه تقواست.

خداوند متعال میفرماید: اهل بیت خود را ه اداء نماز امر کن و خود نیز شکیبایی داشته باش.

خداوند میفرماید: همواره عفو داشته باش و مردم را به نیکی امرکن و از نادانها دوری گزین .

خداوند میفرماید: از مردم کسانی هستند که جان خود را در راه خدا میدهند و خداوند هم به بندگان خود مهربان میباشد.

خداوند میفرماید: هنگامیکه میخواهید خداوند را سجده کنید صورتهای خود را راست نگه دارید و نگه دارید و خداوند را از روی اخلاص بخوانید

خداوند میفرماید: نماز را بر پا دار و به نیکی امر کن و از کار های زشت نهی نما.

خداوند میفرماید: با روزه و نماز از خداوند کمک بخواهید و بدانید که خدا با صابران است .

خداوند میفرماید: ای کسانی که ایمان آورده اید از خداوند بترسید و هرگاه سخن می گویید محکم و استوار سخن بگویید .

خداوند متعال میفرماید: نماز بر مومنان واجب است .

خداوند متعال فرمودند: مسجدها مخصوص خداوند میباشند و در آنجا جز خداوند دیگری را عبادت نکنید .

خداوند متعال میفرماید: گرامی ترین شمانزد خدا وند آن کسی است که تقوای او بیشتر باشد .

خداوند از همه آگاه میباشد.

رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمودند: مومن در مسجد مانند ماهی در آب است.

رسول خدا فرمودند: منافق :در مسجد مانند پرنده در قفس میباشد.

 کتیبه هیا ی ایوان شمالی :

این ایوان متصل به اماکن متبرکه است و درآن جا دارالسیاه میروند،در پیشانی این ایوان نوشته شده است:

الموسوی الحسینی بهادر خان ادام الله تعالی ابواب عدالته علی بسیط الارض و خلد ظلال عاطفته علی مفارق المومنین سنه 1087 کتبه محمد رضا الامامی الاصفهانی .

در حاشیه خارجی این ایوان دو کتیبه قرار دارد ،در کتیبه ی اول سوره ی مبارکه ی «انا فتحنا لک فتحا مبینا » نو شته شده و در کتیبه دوم سوره مبارکه«تبارک الذی بیده الملک» آمده است. در داخل ایوان بالای دری که از آنجا به دارالسیاده میروند نوشته شده:

قد وقع تعمیر هذا المسجد الجامع فی ایام دوله الخالقان الاعهظم شاه عباس الصفوی الحسینی من عین مالالمغفورهله المبرور خواجه صفرالجیلانی بسعی الفاضل التقی مولانا اخا حسن الجیلانی طلبا للثواب الاخروی کتبه محمد شریف .

در طرف راست بالای طاق نما نوشته شده « الامره بعمارههذا المسجد صاحبه الرشید والرشاد المعظمه گوهر شاد »

در طرف چپ آمده: قد وقع تعمیر هذا المسجد الجامع فی ایام دوله الخاقان شاه عباس من عین مال المغفور له خواجه صفر جیلانی.

در وسط طاق نما در دو طرف در ورودی شمشه هایی قراردارند که در آن اسامی مبارک ائمه اطهار علیهم السلام نوشته شده اند:

 در بالای در ورودی به دارالسیاده یک پنجره ی نقره منبت کاری قرار دارد که در وسط آن نوشته شده: «انا مدینه العلم و علی بابها » این عبارت روی ترنجی با خط زیبایی منبت گردیده و در آنجا نوشته های دیگری هست که خطوط آن محو گردیده است این ایوان در سال 1366 شمسی مرمت گردیده است .

این خانه و مقلم که مانند مسجد الحرام میباشد به امر سلطان اعظم و خاقان اکرم ابوالمظفر سلیمان موسوی صفوی که خداوند در های عدالت اورا بروی زمین باز کند و عواطف و احسان او را برای مومنین مستدام بدارد در سال 1087 تعمیر گردید .

این مسجد در ایام دولت خاقان اعظم شاه عباس صفوی حسینی از مال مخصوص مرحوم مغفور خواجه صفر گیلانی به کوشش فاضل پرهیزکار اخو حسن گیلانی تعمیر گردید. صاحبه ی رشیده ی معظمه گوهر شاد به ساختن این مسجد امر کردند.

  کتیبه های ایوان غربی

از این ایوان بطرف بست شیخ بها الدین عاملی و صحن جمهوری ایلامی و رو.اق دارالولایه میروند ،در پیشانی این ایوان بالای طاق سوره ی مبارکه ی سبح اسم ربک الاعلی نوشته شده است کف این ایوان با سنگ مرمرفرش شده و ازاره های آن با سنگ مرمر سیاه پوشانیده ،تمام این باایوان با کاشیها ی رنگارنگ مزین گردیده و در بدنه های آن اسماءالحسنی نوشته شده است.در این ایوانشش در قرار دارد که از آنها به شبستانها ی دو طرف ایوان تردد میشود ویک در هم برای رفتن به پشت بام اختصاصی دارد، در داخل ایوان زیر طاق ها نوشته شده :حیث ما کنتم فولووجوهکم شطره والذین اوتو الکتاب لیعلمون انه الحق من ربهم.

در بالای درهای رورودی آیهی مبارکه ی  «آمن الرسول بما انزل الیه من ربه»

در بالای درهای ورودی آیه ی مبارکه ی  «آمن الرسول بما انزل الیه من ربه»

در طرف راست ایوان در بالانوشته شده:

قال الله تبارک و تعالی :قد نری تقلب وجهک فی السماءفلنولنیک قبله ترضیها فول وجهک شطر المسجد الحرام

در بالای درها نوشته شده :

قال الله تبارک و تعالی : قد نر تقل وجهک فی لاسماء فلنولنک فپقبله ترضیها فو وجهک شطر المسجد .

در بالای صفحه درها نوشته شده:

ال الله تبارک و تعالی : لله ما فی السماوات و ما فی الارض  و ان تبدوا ما فی انفسکم او تخفوه یحاسبکم به الله و یغفر لمن یشاء و یعذب من یشاء و الله علی کل شیء قدیر.

بعد نوشته  کتبه اه الرضوی 1345 .

در بیرون ایوان طف پشت شیخ هاء الدین کتیبه ای است که در آن سوره مارکه « اذا جاء نصرالله»  را با خط ثلث نوشته اند و در زیر کتیبه ای با خ نستعلیق زرد رنگ درزمینه لاجوردی نوشته شده: در آغاز پانزدهم قرن هجری نوی و دومین سال پیروزی انقلاب اسلامی ایران پایان یافت 1400 مری مطاق با 1359 شمسی .

در هرجا قرار گرفتید صورت خود را بطرف مسجدالحرام کنید و کسانیکه به آنها کتاب داده شده می دانند که ان حق است و خدواند به ان امر کده است.

ما می نگریم که تو همواره رخ بطرف آسمان داری و منتظری دستوری به تو برسد ما اکنون تو راه رف قبله ای بر می گردانیم تا خشنود گردی، اینک صورت خود را به طرف مسجد الحرام بگدان.

آنچه در آسمانها و زمین است مخصوص خداوند می باشد، هرچه را که در نهان دارین ظاهر کنید و یا مخفی بدارید، خداوند شما را طبق نیت ها محاسبه می کند ، او هرکس را که می خواهد می آمرزد و هرکس را که بخواهد عذاب می کند و بر همه چیز قادر است.

کتیبه های ایوان شرقی :

این ایوان متصل به صحن موزه می باشد و از انجا به این صحن رفت و آمد می شود، کف این ایوان هم مانند سایر ایوان ها سنگ مرمر فرش گردیده و ازاره ها هم با مرمر سیاه پوشانیده شده است، در پیشانی کتیبه ای هست که در آن آیاتی ازسوره ی مبارکه ی ((سبح اسم ربک الاعلی)) نوشته شده و در دنباله ی آن سوره ی توحید آمده است.

داخل ایوان با کاشیهای معرق فیروز گون مزین شده و در سقف و بدنه های ایوان کلماتی با خط بنایی شده است، در وسط ترنج هائی هست که در آن نام های خداوند را نوشته اند در این ایوان در طرفین شش در قرار دارد که به شبستانها میروند ودر بالا چهار غرفه و دو طاق نما ساخته شده اند، بالای درها کتیبه هائی هستند که در آنها نوشته شده.

قال النبی علیه السلام بین العبد و بین الکفر ترک الصلوه صدق نبی الله.

در جای دیگر آمده است :

قال النبی علیه السلام من بنی لله مسجدا بنی الله له بیتا فی الجنته.

 در جای دیگر آمده :

قال اللهتعالی :و ان المساجد لله فلا تدعوا مع الله احدا .

در جای دیگر آمده است:

لما قام عبدالله یدعو کادوا یکونون علیه لبدا.

در جای دیگر نوشته شده است :

قل انما ادعوا ربی ولا اشرک به احدا.

در جای دیگر ذکر شده است :

قل انی لا املک لکم ضرا ولا رشدا صدق الله .

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: بین بنده خدا و کفر نماز فاصله دارد و اگر کسی نماز را ترک کرد ارتباط او با خدا قطع میگردد.

رسول گرامی صلی الله علیه و آله فرمودند: هرکسی برای خداوند مسجدی بسازد پروردگار برای او در بهشت خانه ای بنا میکند.

رسول اکرم صلی الله علیه و آله فرمودند: نماز ستون دین است، هرکس نماز را بر پا داشت دین را بر پا داشته است ، و هرکس نماز را ترک گفته دین را واژگون کرده است .داوند متعال فرمود: مسجدها مخصوص خداوند هستند ودر مساجد جز خداوند دیگری را نخوانید.

هنگامی که بنده خدا برمی خیزد و خداوند را میخواند گروهی پیرامون او را میگیرند و نزدیک است که روی او ریخته شوند.

بگو من خداوند خود را میخوانم و برای او کسی را شریک نمی گیرم .

بگو نفع و ضرر شما در دست من نیست و من اختیار دار سود و زیان شما نیستم

در کوچک مسجد از ضلع شمالی :

از این در از محوطه ی مسقف به مدرسه ی دو درب و پریزاد و رواق دارالولایه و بست شیخ بهاءالدین ترددمیگردد،در بالای آن در یک صفحه چوبی نصب گردیده ودر آن آیه ی مبارکه ی«لمسجد اسس علی التقوی من اول یوم» تا آخر نوشته شده است .

در حاشیه ی در ورودی زیر مقرنس ها کتیبه ی زیبایی بخط ثلث نوشته شده است که نوشته های آن به قرار ذیل میباشد:

 اللهم صل علی محمد المصطفی ،و صل علی علی المرتضی ،و صل علی فاطمه الزهرا ،و صل علی خدیجه الکبری ،و صل علی الحسن المجتبی،وصل علی الحسین ، الشهید بکربلا،و صل علی علی زین العابدین ، و صل علی محمدالباقر،و صل علی جعفرالصادق،و صل علی موسی الکاظم ،و صل علی علی بن موسی الرضا ،و صل علی محمد التقی ،و صل علی علی النقی ،و صل علی الحسن العسگری ،و صل علی حجه القائم محمد المهدی.

گلدسته های مسجد گوهر شاد :

در دو طرف ایوان مقصوره دو مناره ی زیبا قرار گرفته اند، ارتفاع این مناره ها چهل و یک متر از سطح مسجد میباشد،داخل مناره ها تا سطح بام پر است و از آنجا تا ماذنه پلکانهایی گذاشته شده اند که موذنان از آنها بالامیروند، زیر ماذنه مقرنس کاری گردیده و کتیبه ای هم بخط ثلث در آنجا هست که درآنجا هست که درآن نوشته شده :

قال الله تبارک و تعالی: یا ایهاالذین آمنو اذا نودی للصلوه من یوم الجمعه فاسعواالی ذکر الله وذروا البیع لعلکم تفلحون ،کتیبه محمد حسین الشهیدی المشهدی در هر دو مناره ترنج هایی قرار دارند که در آنها اسماء الحسنی نوشته شده ودر قسمت پایین مناره دست راست تعدادی ترنج هست که در یکی از آنها نوشته شده است :

قال النبی علیه السلام :الصلوه معراج المومن.

درترنج دیگری آمده است: قال النبی علیه السلام: من ترک الصلوه متعمدا فقد کفر.

در ترنج دیگری آمده است  قال علی علیه السلام عجلوا بالصلوه قبل الفوت.

در زیر ترنجها بخط بنائی کلمات طیبه (( لااله الاالله محمد الرسول الله )) نوشته شده است.

در زیر همه آنها کتیبه ای به خط نستعلیق بصورت منظوم که نیمیازآن در مناره طرف راست ونیمی دیگر در مناره طرف چپ نوشته شده است واینک اشعاری که در طرف راست آمده است.

 


 

درآستان ملک پاسبان خسر طوس                      رضا ولی خدا شاه لا مکان خرگاه

علی سلاله موسی که کائنات برند                     برآستان جلالش زحادثات پناه   

منیر مهر خراسان ابوالحسن که بود                    زبار منت او پشت نه سپهر دو تا

به دور داور جم چاکرو فریدون فر                    بعهد خسرو مهر افسر وستاره پناه  

سریربخش سلاطین عصرناصردین                    فخار خطبه وتیغ ونگین وافسروگاه

به دورداوری اعظمی که صدرجهان                 زاحتساب وزعدلش براحتندورفاه

درآن زمان که دراین خاک بود اووالی             حسام سلطنه عم شهنشه جم جاه

به گاه تولیت سید جلیل جواد                        فرشته فر عضد الملک صدرکارآگاه

زمام تولیت مسجد ازقضا چون داشت             سلیل آل علی طاهر بن عبد الله


 

در مناره سمت چپ دنباله این قصیده راچنین آورده است:

بزرگ چاکرشاه جهان شهاب الملک  

                                                  که رجم دیوکندزآسمان شوکت شاه

حسین خوی وحسن خلق ویم نوال کریم

                                                 که کوه درنظرهمتش کم است زکاه

چه ازحوادث گردون دون بوقلمون

                                               مراین مناره ایوان خراب گشت وتباه

درم فشانده ونمود اهتمام درتعمیر

                                                که ذکر خیرش ماند در السن وافواه

بقای شه طلبید وسعادت ابدی

                                             چه شاه رازسر صدق بود دولت خواه

بماند زین عملش نام نیک جاویدان

                                          دراین چمن که نه گل ماندازخزان نه کاه

جبین چه سود بدرگاه شاه طوس نخست 

                                            نمود سعی ونهاد این اثر دراین درگاه

چه شد زرفعت تاریخ سال تعمیرش

                                             کمند فکرت مینای خرده بین کوتاه

  سرازدریچه موذن برون نمود و سرود

                                                          اذان اشهدان لااله الاالله

بالای این کتیبه کلمه لااله الا الله با خط بنای بردیواره منارنقش بسته است ودر بالای آن چند ترنجقرار دارند که درآنها روایاتی از رسول آکرم صلی اله علیه وآله نوشته شده است.

بریک ترنج نوشته شده . قال النبی علیه السلام: الدنیا سجن المومن وجنه الکافر .

در ترنج دیگری آمده .قال النبی علیه السلام : الدنیا جیفه وطالبها کلاب.

برترنج دیگری نوشته شده.  قال النبی علیه السلام : الدنیا مزرعه الاخره .

بالای این ترنجها، ترنجهای دیگری هست که تا زیر ماذنه قرار گرفته است ودر میان آنها اسما الحسنی نوشته شده اند ،ودر زیر ماذنه هم آیه مبارکه « یا ایها الذین آمنوا اذانودی للصلوه من یوم الجمعه » را نوشته اند.

خداوند متعال فرمودند :ای مومنان هرگاه روز جمعه ندای نماز بگوشتان رسید، بطرف نماز بشتابید وکسب وکار را رها کنید،شاید رستگار گردید.

رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: نماز معراج مومن است .

علی علیه السلام فرمودند: برای اقامه نماز قبل از اینکه وقت آن بگذرد شتاب کنید .

رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: دنیا زندان مومن وبهشت کافرمیباشد .

رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: دنیا مرادی است که طالبان آن سگها هستند.

 کتیبه های بالای درب شبستانها و غرفه ها

در کتیبه های بالای غرفه های شرقی سوره مبارکه «هل اتی علی الانسان » باخط ثلث سفید رنگ در زمینه لاجوردی نوشته شده است ، دربالای در ورودی به شبستان متصل به صحن قدس نوشته شده :

قال الله تعالی: خذوا زینتکم عند کل مسجد وکلوا واشربوا ولاتسرفوا ان الله لا یحب المسرفین .

دربالای در ورودی شبستان متصل به صحن موزه نوشته شده: قال النبی علیه السلام :المساجد بیوت الله فی الارض وقد ضمن الله لمن کانت المساجد بیته بالروح والرحمه والجواز علی الصراط الی الجنه .

درجای دیگر نوشته شده :

قال النبی علیه السلام : من کسح بیتا من بیوت الله فکانها حج اربعمائه حجه وغزا اربعمائه غزوه واعتق اربعمائه نسمه وصام اربعمائه یوم.

درجای دیگر ی نوشته :

قال النبی علیه السلام :ان الارض التی تتخذ مسجد التبشر قبل ذالک سبعین سنه وهی تدعوا لمن عمر ها وتجعل دعائها لمودیها امامها.

دربالای غرفه های قسمت شمالی متصل به رواقهای مطهره نیز سوره مباره «هل اتی علی الانسان »نوشته شده است.

دربالای درهای ورودی شبستان شرقی وکفشداری ودفتر مسجد متصل به رواق دارالحفاظ نوشته شده است:

قال النبی صلی الله علیه وآله : من تطهر فی بیته ثم مشی الی بیت من بیوت الله وبعد ازاین نوشته شده:اربع وخمسین وثلاثمائه بعد الالف عمل حجی مرزا محمد کرمانی معمارمسجد جامع گوهر شاد ، درتاریخ 1409 تعمیر گردید.

درجای دیگرنوشته شده : 

قال الله تعالی : انماولیکم الله ورسوله والذین یقیمون الصلوه ویوتون الزکوه وهم راکعون .

بعد از آن آمده: تعمیر این مسجد جامع مبارک سرکاری اقل عبادالله امیر احمد مین باشی باتمام رسید، کتیبه محمد رضا امامی ، بازسازی 1409 شرکت کاشی سنتی گوهر شاد .

درجای دیگر نوشته شده:

قال الله سبحانه وتعالی: قل یا عبادالذین اسرفواعلی انفسهم لاتقنطوا من رحمه الله ان الله یغفر الذنوب جمیعا انه هو الغفور الرحیم.

درجای دیگر سوره مبارکه حمد رانوشته ودرپایان آمده : کتبه محمد علی الغروی التبریزی 1380.

دربالای غرفه های شمالی سوره مبارکه «هل اتی علی الانسان » نوشته شده ودربالای درهای ورودی شبستان های شمالی دریک جا سوره مبارکه ، انا انزالنا ه فی لیله القدر نوشته ودرپایان آمده: کتبه محمد علی التبریزی الغروی تحریر 1383.

دربالای درب دیگری دراین ناحیه آمده:

عن ابی حمزه عن ابی جعفر بن علی الباقر ، صلوات الله علیهما فانه قال قال رجل له کیف سمیت جمعه قال : ان الله عزوجل جمع فیها خلقه لولایه محمد ووصیه فی المیثاق فسما ه یوم الجمعه فیها خلقه .

درجای دیگر دراین جا به فارسی نوشته شده: درایام دولت پادشاه جمجاه کام کار خدیو معدلت کشورگیر محی شعار و مراسم شریعت احمد مختار محمد شاه قاجار خلد الله ملکه باشاره جناب مرتضوی انتساب فخر الحاج حاج میرزا موسی خان.

دربالای غرفه های طرف غرب مسجد سوره مبارکه جمعه باخط ثلث زیبائی نوشته اندودرپایان آمده : فی سنه ثمانین والف کتبه محمد رضا الامامی الاصفهانی .

دربالای  درهای شبستان دراین قسمت آمده:

قال علی علیه السلام : العالم یعرف الجاهل لانه کان جاهلا والجاهل لایعرف العالم لانه لم یکن عالما.

درجای دیگری نوشته شده : قد توفق بتوفیق الله الملک المنا ن لتعمیر هذا المسجد الجامع عالیجاه ذوالجاه امیر الامرا الکرام محمد اسحاق قراخان دراسری کتبه واحدی 1214.

درجای دیگر آمده: 

قال الله تبارک وتعالی : انما یعمرمساجد الله من آمن بالله تا آخر آیه ، و درتمام پایه هاوبدنه های مسجد درچهار طرف کلمه «لااله الا الله » ودر چند جا «لااله الاالله، محمد رسول الله ، علی ولی الله » باکاشیهای معرق نصب شده ودر بالای ازاره ها آیاتی ازقرآن مجید نوشته شده است.

هنگام ورود به مسجد خود رازینت کنید، بخورید و بیاشامید ولی اسراف نکنید وخداوند اسراف کنندگان رادوست نمیدارد .

رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: مساجد درروی زمین خانه های خدا هستند خداوندبرای کسانیکه مساجد را خانه خود قرار دهند ضمانت کرده که آنها را مورد رحمت خود قرار دهد واز صراط بگذراند و وارد بهشت کند .

رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمودند: هرکس خانه ای ازخانه های خدا وند را تمیز کند و آنرا پاکیزه نماید ،مانند آن است که چهارصد بار حج بجا آورده ویا چهارصد بار به جهاد برود، و یا چهارصد برده را آزاد سازد ویا چهار صد روز روزه گرفته باشد .

رسول گرامی صلی الله علیه وآله فرمودند: زمینی که در آن مسجد بنا گردد، هفتاد سال قبل به او مژده داده میشود که درآن مسجد ساخته خواهد شد، آن زمین برای کسی که درآنجا مسجد بنا کند دعا مینماید.

خداوند متعال فرمودند: ولی شما خدا ورسول وکسانی هستند که ایمان آورده ا ندواقامه نماز میکنند و زکات میدهند ، درحالیکه در رکوع میباشند .

خداوند متعال فرموده: بگو ای بندگان من که اسراف کردند وازحد خود تجاوز نمودند ، مایوس نگردید واز رحمت خدا ناامید نشوید، خداوند همه گناهان را می آمرزد واو آمرزنده ومهربان میباشد.

مردی به امام باقرسلام الله علیه عرض کرد :جمعه رابرای چه جمعه نامیدند؟ فرمودند :خداوند درآن روز مردم راجمع کرد وآنها رابولایت محمد ووصی او فراخواند وازآنها پیمان گرفت واز این جهت آن روز را جمعه گفتند زیرا که مردم رادرآن روز جمع کرد.

علی علیه السلام فرمودند: عالم جاهل رامی شناسد زیرا اویک روز جاهل بوده ولی جاهل عالم رانمی شناسد زیرا اوعالم نبوده است .

 گنبد مسجد گوهرشاد :

گنبد سبز وفیروزه گون جامع گوهر شاد یکی از زیباترین گنبد ها درنوع ود میباشد این گنبد در کنار گنبد طلائی حضرت رضا علیه السلام زینت خش محیط زیاتی و عبادتی است و نظر زائران را به طرف خود جلب می کند، این گنبد در طول تاریخ مکرر تعمیر و مرمت شده است و در سال 1341 شمسی بکلی برداشته شده و از نو بازسازی گردید.

گنبد بزرگ مسجد گوهر شاد بالای ایوان مقصوره قرار گرفته و دو پوشش دارد، پوشش اول سقفی است نای عرق چین که از داخل ایوان دیده  می شود، پوشش دوم برفراز پوشش اول سقفی واقع شده و از خارج گنبد را به نظر می رساند، گنبد مزبور در سال 1341 شمسی تا پای کار برداشته شد و از نو گنبدی طبق اصول فنی ساخته شد.

گنبد جدید زیر نظر مرحوم مهندس عباس آفرنده با رعایت کامل و اندازه های اولیه با بتون ارمه ساخته شده که در نوع خود از نظر ظرافت و استحکام بی نظیر است، در سالهای 1346- 1347 کاشی کاری آن به طرز جالبتر و زیباتری اتمام گرفت. ارتفاع از کف ایوان تا سقف عرق چین 29 متر و از سطح مسجد تا بالای گنبد 41 متر محیط و دور گنبد از سطخ خارجی 8/61 متر می باشد.

موقعیت مسجد گوهر شاد :

جامع گوهر شاد در جنوب روضه منوره رضویه علیه آلاف الثناء و التحیه واقع شده است جامع مزبور از نظر صنعت معماری یکی از شاهکارهای بزرگ صنعت معماری ایران و از زیباترین ابنیه تاریخی قرن نهم می باشد، در ظرافت و استحکام و زیبائی طرح اسلو خطوط زیبا، کاشیهای معرق نفیس در عدد بزرگترین شاهکارهای هنر و معماری محسوب می گردد.

مسجد گوهر شاد از نظر اینکه در جوار حرم مطهر حضرت ثامن الائمه علیه السلام قرار گرفته از معنویت و امتیاز خاصی برخوردار است که در سایر مساجد اسلامی نظیر آن را نمی توان پیدا کرد، تمام ایام سال و ساعات شبانه روز از جمعیت زائران، نمازگزاران و طلاب علوم دنیه و مجالس وعظ و ارشاد حوه درس و جلسات مباحثه طلاب خالی است .

در طول تاریخ علماء و مجتهدان و مدرسان عالی مقام مشهد مقد در این مسجد تدریس می کردند و حوزه های بزرگ علمی و تدریس علوم و معارف اسلامی در شبستانهای این مسجد مجلل تشکیل می گردید و شبستانها محل مباحثات و گفتگوهای علمی طلاب بوده و اکنون نیز چنین است و است و در طرحها صبح و عصر در انجا مباحثات ادامه دارد.

از قدیم معمول بود و اکنون نیز چنان است که وعاظ و خطبای معروف که از شهرستانها برای زیارت به مشهد مقدس مشرف می گردند، در ایام اقامت خود در جوار بارگاه ملکوتی امام رضا علیه السلام در این مسجد به وعظ و ارشاد        می پرداخته اند. و احکام و معارف اسلامی را بیان می کردند و مجالس مهم دینی و سیاسی در این مسجد برگزار می شد.

کتابخانه مسجد جامع گوهر شاد :

یکی از کتابخانه های معتبر شهرستان مشهد مقدس کتابخانه مسجد جامع گوهر شاد می باشد، این کتابخانه اکنون در یک ساختمان بسیار زیبا و مجلل در کنار صحن جمهوری اسلام و بست شیخ بهاء الدین عاملی و در مجاورت مسجد جامع گوهر شاد قرار داد و از نظر موقعیت محلی امتیاز خاصی دارد. زائران حضرت رضا علیه السلام و علامندان به کتاب می توانند به احت از ان استفاده کنند.

کتابخانه مسجد گوهر شاد سابقه طولانی ندارد و در حدود چهل سال از تاسیس آن می گذرد و در این مدت کوتاه توانسته است جای خود را در میان اهل علم و ادب باز کند و گروه را به طرف خود بکشاند، از اینکه چند بار جابجا شده و مشکلاتی برای آن پدید آمده ولی گردانندگان و کارگذاران مسجد با صبر و حوصله کارهای خود را دنبال کرده اند و کتاب خانه را حفظ نمودند.

به طوریکه در اسناد و مدارک مسجد جامع گوهر شاد آمده، بانی و موسس این کتابخانه مرحوم حاج سید سعید طباطبائی نائنی بوده و آن مرحوم که از رجال نیکوکار و علاقه مندان به فرهنگ و معارف بود و کتاب و کتابخانه را دوست       می داشت در سال 1332 شمسی اقدام به تاسیس این کتاخانه کرد و یادگار عزیز و ارجمند و میراثی گرانبها از خود بجای گذاشت .

مرحوم حاج سید سعید نائینی مقیم مشهد در حدود پنج هزار مجلد کتاب به چاپی و خطی به خود را وقف مسجد گوهر شاد کرد و برای اداره آن املاکی هم وقف نمود تا از عوائد ان کتابخانه بکار خود ادامه دهد و امور اداری آن بگردش درآید او خشت اول را نهاد و پایه ها را استوار کرد و بعد هم دیگران دنبال او را گرفتند تا کتابخانه بصورت امروز جلب توجه می کند و انظار را بطرف خود می کشاند.

کتابخانه مسجد گوهر شاد در بدوتاسیس در اتاقی بالای کفشداری مسجد قرار داشت و در همان جا کار خود را آغاز کرد و پس از مرور زمان افراد دیگری نیز کتایهائی به آنجا هدیه کردند و رفت و آمد اهل علم و ادب به کتابخانه آغاز گردید و کتابخانه اندک اندک مشهور شد، اولیای مسجد و کارگزاران آن درصدد برامدند جای بزرگ تری برای کتابخانه تهیه کنند و بر وسعت ان بیافزایند.

کتابخانه از محل خود که تنگ بود به ساختمانی بزرگتر در بیرون مسجد پشت ایوان مقصوره منتقل گردید، این ساختمان در کنار کوچه ای قرار داشت که همواره زائران و ساکنان مشهد از آنجا عبور می کردند و یکی از اماکن پر رفت و آمد بود تابلوئی در آنجا بنام کتابخانه مسجد گوهر شاد نصب گردید و مردم را متوجه خود کرد.

کتابخانه چند سال در این ساختمان قرار داشت و بخاطر مجاورت با مسجد و اماکن متبرکه مورد توجه قرار گرفت و کتاب دوستان و اهل مطالعه به آن روی آوردند روز بروز بر شهرت آن افزوده گردید و طبقات مختلف را بطرف خود جلب کرد و جای خود را در جامعه فرهنگی باز نمود.

در سال 1354 هنگام تخریب اطراف فلکه حضرت رضا علیه السلام و طرح توسعه فلکه حرم که صدها ساختمان باستانی و تاریخ و تجار و مسکونی خرا گردید،ساختمان کتابخانه مسجد گوهر شاد نیز خراب شد و جزء فضای بزرگ گردید، اکنون در جای کتابخانه صحن مبارک قدس بنا شده و به صورت دیگری از آن استفاده می شود.

بار دیگر کتاخانه مسجد گوهر شاد نقل مکان کرد، این بار به پشت بام یکی از شبستانهای شمالی مسجد منتقل گردید و در ساختمانی که برای آسایشگاه خدام ساخته شده بود، مستقر شد، کتابها به مکان جدید برده شد و برای مواجعه کنندگان آماده گردید، محل جدید کتابخانه جای مناسبی نبو، مراجعه کنندگان اید از پلکهای عهد تیموری بالا می رفتند و خود را ه کتابخانه می رساندند.

علاوه براین از محل دید مردم هم دور بود و فقط گروه از خواص می دانستند کتابخانه در پشت بام می باشد، چند سالی هم به این طریق گذشت و کتابخانه در یک محیط دور از انظار بکار خود ادامه داد و کارگذاران با کمال میل و علاقه کتابخانه را اداره کردند و نگذاشتند تعطیل گردد، و در انتظار بوند تا روزی از این تنگنا برهند.

تا آنگاه که مقامات آستانه قدس تصمیم گرفتند برای کتابخانه مشجد گوهر شاد که ساختمان آن خراب شده ، بنایی از نو بسازند و در اختیار مسجد گوهر شاد قرار دهند، آستان قدس با هزینه خود در کنار صحن جمهوری و بست شیخ بهاء الدین رحمه الله علیه ساختمان مجلل ساخت و در اختیار کتابخانه جامع گوهر شاد گذاشت.

کتابخانه جدید در یک هزار و دویست متر مربع بنا شده و مخزنی در حدود یکصدوهشتاد متر مربع دارد، ساختمان کتابخانه در سال 1368 طی تشریفات افتتاح گرددی و کتابها از پشت بام به این ساختمان زیبا منتقل شد، خداوند ه کارگذاران و مهندسان و معماری آستان قدس جزای خیر دهد که این ساختمان زیبا و مجلل را بنا نهادند و در اختیار اهل علم و ادب و فضیلت و فرهنگ قرار دادند.

اینک کتابخانه مسجد گوهر شاد از انزوا برامده و در یک محیط پررفت و امد قرار دارد، قضائی باشکوه و زیبا تالاری مجلل و مخزنی وسیع در اختیار قرار گرفته و به فعالیتهای فرهنگی و خدمات خود ادامه می دهد، امیدواریم که کارگذاران و مدیران کتابخانه در توسعه آن بکوشند و موجبات ترقی و تعالی این موسسه فرهنگی را فراهم آورند.

در یک سند وقفی که در میان اسناد مسجد گوهر شاد می باشد آمده: شخصی بنام میرزا صدرالدین خان نجم السلطه فرزند شیخ محمد حسن مجتهد شیرازی مزرعه ای در جلگه رخ وقف مسجد گوهر شاد کرده و تاریخ وقف 1336 قمری است و در ان وقف نامه نوشته، هرگاه مسجد گوهر شاد کتابخانه را تاسیس کرد سالی سی تومان از محل موقوفه او به کتابخانه بدهند.

او در وقف نامه خود می نویسد: اگر کتابخانه ای در مسجد جامع گوهر شاد تاسیس شد مبلغ سی تومان را کتب علمیه، حدیث، تفسیر، فقه، اصول، حکمت  و غیره خریداری کنند و به اهل علم مجاناً بدهند، باید توجه داشت که سی تومان در هستاد و پنج سال قبل پول زیادی بوده است و با ان پول صدها کتاب خریداری می گردید.

نیت آن مرد محترم و علم دوست و یا مرحوم حاج سید سعید طباطبائی نائینی که در این راه نخستین گام را برداشت و اساس کتابخانه را بنا نهاد موجبات ترقی و پیشرفت این کتابخانه را فراهم کرده است نیت خیر و قصد ربت در کارها بسیار موثر می باشد و اثر خود را می گذارد که نمونه آن همین کتابخانه مسجد گوهر شاد می یاشد که جریان آنرا نقل کردیم .

در حال حاضر کتابخانه مسجد گوهر شاد مورد توجه می باشد و افراد زیادی از زائران و ساکنان مشهد مقدس برای مطالعه و تحقیق به آنها مراجعه می کند، کتابخانه هزاران کتاب چاپی و خطی در علوم و معارف تاریخ و ادبیات دارد و تعداد زیادی هم کتب نفیس هنری و تزئینی در آنجا نگه داری می شوند و مورد استفاده اهل هنر قرار می گیرن.

در کتابخانه مسجد گوهر شاد دستگاههای فتوکپی، فتواستنسیل، میکروفیلم، و دستگاه ظهور فیلم وجود دارد اگر کسی عکسی از یک کتاب و یا فتوکپی از یک سند بخواهد در اختیار متقاضی قرار می گیرد، کتابها پی خطی آن فهرست شده و در دسترس عامه قرار گرفته است کتابخانه از ساعت 7 صبح تا شب باز است و برای مراجعان آماده می باشد .

قنات اختصاصی مسجد گوهر شاد و جریان آن :

از اسناد و مدارک تاریخی معلوم می گردد مسجد جامع گوهر شاد دارای قنات اختصاصی بوده است و این قنات از مسجد عبور می کرده و یا مظهر قنات در داخل صحن مسجد بوده و بعد در اثر تحولات و حوادثی که در مشهد مقدس روی داده قناعت از بین رفته و اینک اثری از ان نیست و معلوم نگردید در کدام زمان این قنات خشک شده در فصل مربوط به مسجد پیره زن تذکر دادیم که هنگام کندن آن محل متوجه شدند که اینجا در سابق حوضی بوده و آثار حوض هم در آنجا مشاهده شد، احتمالاً آب قنات به این حوض می ریخته و مردم از آن وضو می گرفته اند، و بعد در اثر مرور زمان این حوض خراب شده و آب قنات قطع گردیده و مردم در آنجا نماز می گذارده اند و بعد بنام مسجد پیره زن معروف شده است .

باید به این موضوع توجه داشت که بانی مسجد با این عظمت هرگز از ساختن محل وضو و یا ساختن حوض در مسجد غفلت نمی کند زیرا قبل از نماز طهارت و نظافت لازم می باشد، ولی در اینکه محل وضو در داخل مسجد بوده و یا در بیرون آن مطلبی در اسناد و مدارک نیامده است.

مرحوم عبدالحمید مولوی که مدت چند سال نائب التولیه مسجد گوهر شاد بود و اطلاعات زیادی در باره مسجد گوهر شاد داشت و در یادداشتهای خود می نویسد: «مهدی قلی بک میر آخور باشی شاه عباس در اوائل قرن یازدهم کاریز نوی احداث کرد تا آب آن از داخل جامع گوهر شاد بگذرد و در واقع موجب رفاه حال نماز گذاران باشد و تولیت این کاریز با اولاد واقف می باشد.

در زمان شاه عباس سکنه مشهد چندان نبوده و آب کاریر مسجد تمیز و صاف به مسجد می رسیده و تدریجا هر قدر جمعیت افزوده گردیده و با لباس شوئی در آب مذکور و ریختن کثافات دیگر در آب مسجد زیاد شده بود، به طوریکه در کودکی نده آبی که به مسجد از این مجری می رسید بوئی زننده و نگی تیره داشت و هر کس به دیگری می خواست ناسزا بگوید می گفت: (آب مسجد به ریست!) و کسی رغبت نمی کرد از آب داخل مسجد وضو بسازد.

سلطان حسین میرزا نیرالدوله که چند نوبت در مشهد والی بود در صدد برآمد آب تمیز و پاکی به جامع گوهر شاد برساند و این تصمیم جز با لوله میسر نمی گردید، نیرالدوله با مطلعین مشورت کرد و برای خریدن لوله از روسیه تزاری برآمد و لوله ها وارد مشهد شد، و صلاح دانست که منبعی در بالای کاریر مسجد بسازد و آب را با تلمبه از کاریز بالا بکشد و در لوله به مسجد روانه سازد.

او محل منبع را در اراضی سعدآباد موقوفه جامع گوهر شاد در نظر گرت و با مرحوم طاهر طاهری متولی جامع گوهر شاد تماس پیدا کرد و چهار هار ذرع از زمینهای سعدآباد را برای این کار اجاره کرد و سند اجاره به خط و انشاء پدرم بود، نیرالدوله چند نفر از محترمین مشهد را مامور کرد تا این موضوع را انجام دهند وی را در این کار معاضدت کنند.

منبع آب ساخته شد و آب قنات به وسیله تلمبه وارد آن شده و لوله کشی از خارج دروازه سراب مشهد آغاز گردید و از مسیر راسته سراب و چهار باغ و کوچه حمام شده و بازار بزرگ مشهد عبور کرده و وارد مسجد می شد و این فاصله در حدود دو کیلومتر است، این وله کشی اولین لوله کشی در ایران بود که از طرف نیرالدوله به عمل آمد.

او در داخل مسجد گوهر شاد چهار آّبگیر در چهار طرف ساخت و فواره ها قرار داد و آب مسجد در داخل اراضی سعدآباد عبور از وله از فواره های مسجد فوران کرد، نیرالدوله جسن بزرگی در ایوان مقصوره جامع منعقد ساخت، علماء، سادات  تجار و اشراف و اعیان مشهد را در افتتاح آب لوله دعوت کرد و آب از فواره ها جستن کرد و همه مردم از این عمل خیر شادمان شدند.

نیروالدوله اجازه داده بود برای مخارج تلمبه چند لوله هم به منازل مسیر بدهند و حق الشرب از آنها بگیرند، بعد مدتی نیرالدوله به تهران منتقل شد و کار دست قائم مقام افتاد، در این وقت مردم انشعاباتی از لوله مسجد به منازل خود کشیدند و کار به جائی رسید که دیگر آبی به مسجد گوهر شاد نمی رسید.

وضو خانه مسجد گوهر شاد :

مسجد گوهر شاد تا دهه 1340 دستشوئی و وضوخانه مخصوص نداشت، زائران در حوض صحن مسجد وضو می گرفتند و نماز می خواندند و یا به حرم مطهر مشرف می شدند در ایام برف و یاران در زمستانها سرد مشهد که آبها سرد       می شدند و یخ می بستند وضو گرفتن بسیار مشکل می شد و از آنرو ساختن یک وضو خانه سرپوشیده بود.

مرحوم حاج میرا حسن خسروشاهی تبریزی بازرگان مشهور مقیم تهران با موافقت متولی مسجد گوهر شاد در بیرون مسجد یک ساختمانی در سه طبقه بنا کرد طبقه زیرین را اختصاص به محل وضو داد و دو طبقه بالا را محل تطهیر قرار داد، برای اینکه وضوخانه همیشه آب داشته باشد در آنجه چاهی هم حفر کرد و منبعی هم نصب نمود تا همیشه آب در دسترس مردم باشد.

مرحوم خسروشاهی به نگارنده اظهار داشتند: من متوجه شدم کسی محل تطهیر برای مسجد درست نمی کند و مسجد گوهر شاد با ان همه عظمت و شهرت محلی برای تطهیر ندارد، لذا تصمیم گرفتم و ان ساختمان را با آن خصوصیات ساختم و در اختیار زائران حضرت رضا علیه السلام قرار دادم.

در هنگام تخریب اطراف ملکه در سال 1354 ساختمان مزبور هم تخریب گردید و اکنون آن قسمت جزء صحن قدس شده، بعد از انقلاب در کنار بست شیخ بهاءالدین محلی برای تطهیر و وضو ساخته شده است، خداوند به بانیان خیر مخصوص این دو تاجر جای خیر دهد و ان ها را رحمت کند که زائران سالها از اثار آنها بهرهمند بودند .

موقوفات مسجد گوهر شاد :

مسجد گوهرشاد موقوفات زیادی دارد که در مشهد مقدس و حومه آن و یا در شهرهای خراسان قرار دارند و امور مسجد از محل درآمدهای موقوفات تامین     می گردد رقباتی توسط بانی آن گوهر شاد آغا وقف گردیده که ما آنها را در وقفنامه مسجد نقل کردیم و تعدادی هم از طرف اشخاص دیگر وقف شده اند که اینک به نظر خوانندگان می رسد :

 

1- موقوفه اهالی بوزمهران تاریخ وقف 1111

2- موقوفه محمد ابراهیم بیکا فرزند محمد صالح ک مختار بیات تاریخ وقف 1116.

3- موقوقفه حاج محمد رضا اردستانی تاریخ وقف 1116.

4- موقوفه خواجه محمد اکبر تاریخ وقف 1140 .

5- موقوفه عبدرالکریم فرزند عبدالعظیم تاریخ وقف 1294.

6- موقوفه خالق ورودی فرزند قنبرعل 1240 .

7- موقوفه امی خانم بنت بهاءالدین ابرده تاریخ وقف 1333 قمری

8- موقوفه خسرو میرزا برهان المک تاریخ وقف 1323 قمری .

9- موقوفه صدرالدین خان نجد السلطنه تاریخ وقف 1336 قمر

10- موقوفه حاج سید سعید طباطبائی نائینی تاریخ وقف 1322 شمسی.

11- موقوفه سیدمیرزا تاریخ وقف 1169 .

واقفان نامبرده هر کدام رقبائی به مسج جامع گوهر شاد وقف کرده اند و مصارف آن را هم معین نموده اند و موقوفات آنان هم اکنون در اختیار وقف می باشد ما این صورت را از اسناد و مدارک مسجد گوهر شاد که در اداره اوقاف خراسان محفوظ است نقل کرده ایم و از آوردن نام رقات و مصارف آن که طولان بود برخورداری نمودم .

 

 

تحولات در مسجد گوهر شاد :

قبلا تذکردادیم که در وقفنامه مسجد گوهر شاد تصریح  شده که متولی مسجد باید از اعقاب واقفه باشند و اگر منقرض شدند تولیدت در اختیار فرزندان علی حمید علوی شاکن مشهد مقدس قرار گیرد و اگر اعقاب او هم منقرض شدند تولیت مسجد در اختیار یکی از سادات عظام مشهد مقدس گذاشته شود و مسجد را اداره کند.

در وقف نامه هم چنین رقبات را مشخص کرده و حود جغرافیائی آن ها را کاملا بیان نموده و مصارف آنرا هم تعیین کرده است و هیچ ابهام در متن وقفنامه نگذاشته اند و همه چیز را وشن ساخته اند، حوق و مزایای امام جماعت و خطیبان و کارگذاران و خادمان و فراشان را معین نموده و هرچه لازم بوده یادآوری کرده اند.

به طور قطع معلوم نیست که اولاد گوهر شاد تا چه زمان در اداره مسجد دخالت داشته اند و از چه وقتی منقرض شده اند باز هم معلوم نیست آیا آنها با رضایت خود کناره گیری کرده اند و یا توسط حاکمان بعد از خود از دخالت در امور مسجد منع شده اند و یا اینکه به طور طبیعی منرض گردیده اند که ابته ان کار بسیا بعید است.

از طرف دیگر معلوم نیست آیا فرزندان حمید علومی که از طرف گوهر شاد       می بایست در صورت انقراض نسل اوتولیت مسجد را در اختیار بگیرند موفق به این کار شده اند و در محی اجازه داده تا انها بتوانند تصدی مسجد را در اختیار بگیرند ما در هیچ مدرک و اسنادی تاکنون مشاهده نکرده ایم که فرندانی از نسل حمید علوی در اختیاردار مسجد گوهر شاد بوده باشند مگر اینکه گفته شود اسناد و مدارک در غارتها از ین رفته اند.

سلاطین تیموری محب اهل بیت علیه السلام بودند و به سادات علویان احترام    می کردند و به همین جهت گوهر شاد تولید مسجد را به حمید علوی که یکی از سادات و نقبیات آن روز در مشهد رضوی بوده واگذار می کند و بعد می گوید: اگر اولاد او منقرض شدند تولد به یکی از سادات مشهد مقدس واگذار گردد.

اما مذهب رسمی آنها حنفی بود و امام جماعت و خطیب مساجد در آن ایام همه حنفی بودند قضاوت و مفتیان و محتسبان همه از میان علمای حنفی انتخاب      می شدند. و مذهب رسمی حکومت در تمام بلاد آن روز حنفی بوده و همه احکام و دستورات دینی از طرف علمای فرقه حنفیه صادر می گردید.

بنابراین در زمان دولت صفویه که مذهب شیعه رواج پیدا کرد و رسمیت یافت در مسجد گوهر شاد هم اثر گذاشت، حاکم صفوی مشهد دیگر اجازه نمی داد فقها و خطبای حنفی در آنجا نماز بگذارند و یا خطبه بخوانند و یا امرو نهی داشته باشند ، با این مقدمه به طور یقیت در عصر صفویه از کارگذاران خلع ید شده و اختیار را از آنها گرفتند و این کار در تمام قلمرو صفویه انجام گرفت.

از هنگامیکه شاه اسماعیل صفوی خراسان را از اعقاب تیمور گرفت مساجد بزرگ شهرها در اختیار علمای شیعه قرار گرفت و آنها در آن مساجد اقامه ماز کردند و خطبه خواندند ولی در کتب تاریخ و مصادر از اینکه چه کسی در آن ایام به تولید مسجد گوهرشاد انتخاب گردیده اطلاعی در دست نیست و امکان دارد متولی استانه قدس بر آنجا هم نظارت داشته است.

دریک وقف نامه مورخ 1172 که جعفر خان بگ دو زوج ادک و دو زوج چنگرک واقع در نیشابور را وقف آستان قدس کرده و نظارت وقف را به میرزا محمد رضا کلیدری ناظر مسجد جامع گوهر شاد قرار می دهد کلیدرا اکنون هم وجود دارد و یکی از دهات سرولایت می باشد و تا قوچان در حدود چهار فرسخ فاصله دارد.

در اینجا کلمه ناظر آمده نه متولی و این خود نظریه فوق را تایید می کند که مسجد در آن زمان در اختیار افراد متنفذی بوده و آنها محمد رضا کلیدر را به عنوان ناظر مسجد گوهر شاد معین کرده اند، و قبرکلیدری تا چند سال هم در یکی از حجره های دارالحافظ موجود بود و بعد از نوسازی حرم مطهر سنگ قبر برداشته و در حال حاضر اثری از ان نیست.

در زمان فتحعلی شاه اجار تولیت مسجد را به برادر میرزا مهدی شهید می دهند، میرزا مهدی یکی از علمای مشهد وجد خاندان شهیدیهای مشهد بود، در جریان جنگ های فرزندان و اعقاب نادرشاه با قاجاریه ظاهراً میرزا مهدی متهم به حمایت از قاجاریه می گردد و بنابراین به امر یکی از فرزندان نادر کشته می شود.

بعد ازاینکه قاجاریه بر خراسان و مشهد مقدس مسلط گردیدند، به خاندان میرزا مهدی توجه می کنند و به پاس اینکه وی از قاجاریه حمایت کرده و از خاندان او دلجوئی می کنند، نخست برادر زاده او را به تولیت مسجد گوهرشاد انتخاب کرده و بعد یکی از فرزندان او را هم به عنوان امام جمعه مشهد معین می کنند.

اعقاب مرحوم میرزا مهدی در اصفهانی مقیم مشهد که بعداً به عنوان میرزا مهدی شهید مشهور گردید و حکوکت قاجار از کشته شدن او استفاده تبلیغاتی زیادی کرد از سال 1412 تا سال 1388 متولی جامع گوهر شاد بوند ، و در این مدت مصدر خدمات زیادی شدند. بعد از آن تحولاتی در کشور پیش آمد و این خاندان هم از تولیت ر کنار شدند دولت خود در اختیار آنجا را در دست گرفت.

اوقاف خراسان و مسجد گوهر شاد :

تعدادی از موسسات مذهبی در ایران از زمانهای بسیار قدیم در دست حاکمان و سلاطین بوده، متولیان و سرپوستان آنها مستقیما از طرف حاکم و سلطان وقت انتخاب می شدند، تا آنجائی که نگارنده اطلاع دارد، متولیان روضه مبارکه و مسجد گوهر شاد در مشهد، آستانه مبارکه حضرت معصومه در قم، آستانه حضرت عبدالعظیم در شهر ری، آستانه احمد موسی در شیراز، آستانه شاهزاده حسین در قزوین، و بقعه شیخ صفی الدین اردبیلی در اردبیل از طرف حاکم یا سلطان و یا شاه وقت منصوب می شده اند .

به طور کلی هرکس که بر ایران حکومت می کرده و فرمانش در همه نقاط ایران نافذ بوده بر این اماکن حکومت مستقیم داشته است، چه آنزمان که سلاطین و حاکمان ایران سنی بوده اند و یا شیعه، علت آن هم واضح است و طبیعت کار این چنین اقتضا می کرده که دستگاه سیاسی کشور ر آنجا مسلط باشد و آن حوزه های زیارتی را تحت نظر بگیرد.

حکومتها دو منظور اساسی داشته اند، سیاسی و اقتصادی، و در نظر سوم جنبه مذهبی هم داشته ولی آن بیشتر عوامل فریبی و خودنمائی بوده است نه اعتقاد راستین و ایمان و یقین، در ان اماکن متبرکه و روضات شریفه مردم در ایام مختلف سال اجتماع می کرده و می کنند، مخصوصا در روضه مطهره حضرت رضا علیه السلام که بیشتر مورد عنایت مردم بوده و هست .

از این جهت حکام و سلاطین مراب آن اماکن بوده اند و زبده ترین ماموران خود را در آنجا مستقر می کردند، متولیان هم تحت نظر حاکمان کار می کردند و همواره کوشش داشتند رضایت حاکم را جاب کنند.

کسانکه با تاریخ گذشته این کشور آشنا باشند و اسناد و مدارم اماکن متبرکه درجه اول و دوم ایران را مطالعه کرده باشند، به این مطلب رسیده اند مخصوصا روضه مبارکه رضویه که همه بیوتات و اماکن ان بنام سلانی و حاکمی در تاریخ ثبت شده است .

از سال 1346 در اثر حوادثی که در کشور روی داد و این کتاب جای بحث از ان موضوعات نیست و اهل مطالعه و تحق از آن آگاه هستند، اداره امور جامع گوهر شاد به اوقاف خراسان واگذار شد و متولی آن مرحوم محسن طاهری از کار برکنار گردید و از ان تاریخ تاکنون اداره کل اوقاف خراسان سرپرستی آن را در اختیار دارد، و مستقیما تحت نظر دولت اداره می شود .

کارها انجام شده توسط اوقاف :

در سال 1346 شمسی اداره امور مسجد گوهر شاد و موقوفات آن بعهده اداره کل حج و اوقاف و امور خیریه خراسان محول گردید، در خلال این مدت اوقاف خراسان در مورد عمران و آبادی موقوفات مسجد و مرمت و نوسازی ان اقدامات موثری انجام داده است .پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران جامع گوهر شاد به پایگاه مردمی تبدیل و نماز جمعه در آن تشکیل می گردد، اوقاف خراسان در مورد فراهم ساختن رفاه و آسایش زوار محترم و نمازگذاران، برگزاری مرام وعظ و تلیغ ، نوسازی و مرمت مسجد، احیاء موقوفات آن، ازدیاد وصول درآمد، قدمهای موثری برداشته است .

ایوان دارالسیاده تخریب و با اصول فنی نوسازی شد و ساختمان کتابخانه مسجد که مدتی تعطیل بود مجددا افتتاح گردید، مقدار زیادی کتب خطی و چاپی خریداری شد، دستگاه فتوکپی، فتواستنسیل، میکروفیلم و دستگاه ثبوت و ظهور فیلم تهیه و با وضع جدید مجه گردید.

با توجه به موقعیت محل و صلاح و صرفه وقف مجتمع مسکونی و تجاری به نام بازار گوهرشاد در زمینی به مساحت 2800 متر مربع احداث گردیده است، دارای چهارده واحد مسکونی و 94 باب مغازه با نه هزار متر مربع زیر بنا می باشد، هزینه اجرای طرح در حدود ملغ سیصدو پنجاه میلیون برآورد گردیده است .

یکی باب خانه در کوچه شیخ موقوفه کتابخانه مسجد جامع گوهر شاد می باشد که اخیراً مخروبه و فاقد درآمد گردیده بود با تهیه طرح مناسب نوسای گردید، ساختمان مورد نظر در چهار طبقه ساخته شده و دارای سالن غذاخور و چهل و هشت باب اطاق است، با اجرای طرح فوق الذکر مبلغ قابل توجهی عائد مسجد گوهر شاد خواهد شد.

گارگاه کاشی پزی در مسجد گوهر شاد :

از سالیان دراز کاشی کاری با نقش و نگارهای زیبا و رنگارنگ به معماری اسلامی جلوه و شکوه خاصی بخشیده است، در طی قرون میلیونها انسان در اماکن مذهبی نظاره گر نقشهای هنری تحسین برانگیزی بوده و آنها بی آنکه بدانند خلق این هنر چگونه و آغازش از کی و از کجاست .

هنرمندان تذهیب کار ذهیب قران مجید فارغ شدند با استفاده از تجربیات ارزشمند بکار تزئین مساجد و عبادت گاها پرداختند و به یک باره کتیبه های زیبائی از خطوط و نقوش ماهرانه ای بر محرابها، گنبدها، گلدسته ها، پیشانی ایوانها و دیوارهای مساجد جلوه و تجلی کرد .

هنرکاشی کاری در پناه خویش هنرهای دیگری را از جمله هنر خوشنویسی را در لابلای نقشی زیبا رونق بخشید و مجموعه هنری زیبائی را به وجود آورد، کتیبه های آکنده از هنر و زیبائی در مدارس و مساجد کشور عزیزمان گواه و افتخارآمیز و همیشه زنده ای بر این مدعا است .

جای بسی تاسف است در کشوری که از قدیمی ترین ایام مهد هنر و پرورش هنرمندان بوده و شعله دیرینه هنر خاموش گردد و هنرمندان در گرداب هولناکی از مشکلات مادی چند صباح باقی مانده را در شرائط نامساعدی سپری نمایند.

جامع گوهرشاد برحسب ضرورت خود دارای کارگاه کاشی پزی ویژه لیست که در حدود هفتاد سال سابقه دارد و تولیدات آن در نوع خود کم نظیر و از ظرافت و نفاست خاصی برخوردار می باشد، از این جهت برای ساخت کاشی معرق و غیره سارشات زیادی از نقاط کشور می رسد و مورد توجه و حمایت و تشویق اولیای امور سامان حج و اوقاف و امور خیریه می باشد.

مسجد گوهرشاد به منظور احیای این امر ارزشمند اسلامی و تولید و تامین بهترین نوع کاشی مورد نیا جامع گوهر شاد و اماکن مذهبی با کیفیت بهتر و کمیت بیشتر کارگاه دستی آلوده به مواد سمی با روش بسیار ابتدائی را به تولیدات ماشینی تبدیل نموده است، کارگاه جدید قادر است در روز یک هزار قالب کاشی تولید نماید و می تواند پاسخ گوی سفارشات رسیده از نقاط کشور تا حدی باشد    

 

+ نوشته شده توسط حامدغفاری در دوشنبه 1387/11/28 و ساعت 9:39 بعد از ظهر |


Powered By
BLOGFA.COM


پرتال اخبار دانشگاهی